Birkaç saniyelik bir elektrik kesintisi bile sunucularda açık dosyaların bozulmasına, veritabanı tutarsızlığına ya da disk dizilerinin yeniden yapılandırılmasına yol açabilir. Gerilim dalgalanmaları ve ani yükselmeler ise donanımı zaman içinde yıpratır. Kesintisiz güç kaynağı, yani UPS, bu risklere karşı sunucu odasının ilk savunma hattıdır. Ancak yanlış tipte ya da yetersiz güçte seçilen bir UPS, ihtiyaç anında beklenen korumayı sağlamaz. Bu rehberde doğru UPS seçiminin adımlarını anlatıyoruz.
UPS Tipleri
| Tip | Çalışma Şekli | Uygun Kullanım |
|---|---|---|
| Offline (standby) | Normalde şebekeden besler, kesintide aküye geçer | Tekil masaüstü bilgisayarlar, kritik olmayan cihazlar |
| Line-interactive | Gerilim regülasyonu yapar, kesintide aküye geçer | Küçük ofis ağ dolapları, tek sunuculu yapılar |
| Online (çift dönüşüm) | Yük sürekli invertörden beslenir, şebekeyle arasında yalıtım vardır | Sunucu odaları, veri depolama, hassas ekipman |
Online UPS'ler, kesinti anında geçiş süresi olmadan çalıştığı ve şebekedeki dalgalanmaları yüke yansıtmadığı için sunucu odalarında genellikle ilk tercihtir. Jeneratörle birlikte çalışacak sistemlerde de jeneratör çıkışındaki frekans ve gerilim değişimlerini daha iyi tolere eder.
Adım 1: Yükü Hesaplayın
- UPS'e bağlanacak tüm cihazları listeleyin: sunucular, depolama üniteleri, ağ anahtarları, güvenlik duvarı, modem, NAS, kayıt cihazları.
- Her cihazın gerçek güç tüketimini watt cinsinden belirleyin. Etiket değerleri en yüksek durumu gösterir; mümkünse sunucunun yönetim arayüzünden veya akıllı prizden ölçüm alın.
- Değerleri toplayın ve gelecekteki büyüme ile güvenli çalışma için yüzde 20-30 civarında pay ekleyin.
Adım 2: VA ve Watt Farkını Anlayın
UPS'ler genellikle VA (volt-amper) ve W (watt) olmak üzere iki değerle tanımlanır. İkisi arasındaki oranı güç faktörü belirler. Örneğin 3000 VA bir UPS, güç faktörü 0,9 ise en fazla 2700 W yük taşıyabilir. Seçimi her zaman watt değerine göre yapın; VA değerine bakıp yük hesaplamak sık yapılan bir hatadır.
Adım 3: Çalışma Süresini Belirleyin
UPS'in görevi çoğu zaman sistemleri saatlerce çalışır tutmak değil, kısa kesintileri karşılamak ve uzun kesintilerde sistemlerin kontrollü kapanmasına zaman tanımaktır. Şu soruları sorun:
- Binada jeneratör var mı, devreye girmesi ne kadar sürüyor?
- Sunucuların ve sanal makinelerin düzgün kapanması kaç dakika alıyor?
- Ağ ve internet bağlantısının kesinti boyunca açık kalması gerekiyor mu?
Çalışma süresi, yük arttıkça hızla düşer. Üreticilerin yayımladığı çalışma süresi tablolarından kendi yük değerinize karşılık gelen süreyi kontrol edin. Daha uzun süre gerekiyorsa harici akü kabini eklenebilen modelleri tercih edin.
Adım 4: Kontrollü Kapanmayı Yapılandırın
Akü bitene kadar çalışıp aniden kapanan bir sunucu, UPS hiç yokmuş gibi zarar görebilir. Bu nedenle:
- UPS'e ağ yönetim kartı ekleyerek durumunu SNMP veya web arayüzü üzerinden izleyin.
- Üreticinin yazılımıyla sunucuların, sanallaştırma platformunun ve NAS cihazlarının belirli bir akü seviyesinde sırayla kapanmasını sağlayın.
- Kesinti, akü zayıflığı ve aşırı yük durumlarında e-posta bildirimleri tanımlayın.
Adım 5: Fiziksel ve Elektriksel Koşullar
- Form faktörü: Kabinet içine montaj için rack tipi, ayrı alanlar için tower tipi seçin.
- Elektrik altyapısı: UPS için ayrı bir sigorta hattı ve sağlıklı topraklama gereklidir. Büyük güçlü modellerde bağlantıyı mutlaka bir elektrik teknisyenine yaptırın.
- Bypass: Bakım sırasında yükün kesintisiz beslenebilmesi için bakım bypass anahtarı bulunan modeller avantaj sağlar.
- Ortam sıcaklığı: Kurşun asit akülerin ömrü yüksek sıcaklıkta belirgin şekilde kısalır. Sunucu odasının iklimlendirmesi akü ömrünü doğrudan etkiler.
Akü Bakımı ve Ömrü
UPS'lerde en sık arızalanan bileşen aküdür. Yaygın kullanılan kapalı tip kurşun asit (VRLA) aküler, kullanım koşullarına bağlı olarak genellikle birkaç yıl içinde kapasite kaybeder. Lityum iyon akülü modeller daha uzun ömür ve daha hafif yapı sunabilir. Hangi tip olursa olsun:
- UPS'in otomatik akü testlerini açık tutun ve sonuçlarını takip edin.
- Akü değişim tarihlerini kayıt altına alın.
- Planlı bir zamanda, kontrollü koşullarda kesinti testi yapın.
Sık Yapılan Hatalar
- Lazer yazıcı, ısıtıcı veya klima gibi yüksek ani akım çeken cihazları UPS'e bağlamak.
- UPS'i yüzde 90'ın üzerinde yükle sürekli çalıştırmak.
- Kontrollü kapanma yazılımını kurmamak.
- Akülerin yıllarca hiç test edilmemesi.
Kısa Bir Örnek Hesap
İki sunucu, bir depolama ünitesi, bir güvenlik duvarı ve iki ağ anahtarından oluşan küçük bir sistem odası düşünelim. Ölçümlerde her bir sunucunun ortalama 350 W, depolama ünitesinin 150 W, güvenlik duvarı ile anahtarların toplamda 100 W çektiği görülsün. Toplam yük 950 W eder. Yüzde 25 civarında pay eklendiğinde hedef yaklaşık 1200 W olur. Güç faktörü 0,9 olan bir UPS için bu, en az 1350 VA civarında bir modele karşılık gelir; ancak büyüme planı varsa bir üst sınıf, örneğin 2000 VA ya da 3000 VA bir online UPS daha rahat bir seçenek olur. Çalışma süresini ise bu yük değeri için üretici tablolarından kontrol etmek gerekir.
Çayırova, Gebze, Darıca, Dilovası ve Tuzla'daki işletmelerin sunucu odası ve sistem odası altyapısında Grimax Bilişim olarak yük hesabı, UPS seçimi ve kontrollü kapanma yapılandırması konularında destek veriyoruz. Sistem odanızı değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Bu konuda profesyonel destek mi gerekiyor?
Mevcut sunucularınızın güncelleme, izleme, yedek kontrolü ve kullanıcı yönetimini düzenli olarak üstleniyor, sorunları büyümeden yakalıyoruz.